دیرگاهی است که جوامع بشری انقلاب های کلاسیک را پشت سر گذاشته، ولی به خاطراعتراض به افزایش روزمره  شرایط سخت زندگی اجباراً در اینجا و آنجا جنبش هایی خودجوش و مردمی پایه های حکومت ها را به لرزه در آورده که حتا بعضاً عاملی خواهند بود برای تغییر افراد در هیئت دولت و یا رهبری دولت. 

دوام، حجم و کیفیت تغییراتی که این جنبش ها در جامعه ایجاد می کنند رابطه ای مستقیم با عمق اندیشه و دوراندیشی حاکم بر این جنبش ها دارد.  متاسفانه تجربه نشان داده است که همگامی تازه به قدرت رسیدگان توسط همین جنبش ها زیاد طولانی نبوده و فقط در همان چهارچوب سیستم سیاسی، اقتصادی و اجتماعی سابق است که رفرم هایی ساده و سطحی انجام داده و پس از چند ماه و یا چند سالی، بازهمان آش است و همان کاسه، چراکه از کوزه جامعه همان تراود که در اوست.

اما برای احیا و تعمیق یک جنبش به چه چیزی نیاز هست تا بتوان تغییراتی برگشت ناپذیر و بنیادی به بهانه  و یا با توسل به همین رفرم ها برای منافع درازمدت ملت و یا مملکت ا ایجاد کرد؟

نیازهای حیاتی و یا جدی یک جنبش برای دستیابی به تحولاتی صحیح و معقول در راستای احیا و اعتلای ملت و یا مملکت در عرصه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کم نیستند ولی مهم ترین آنها عبارتند از:

1- وجود رهبری فرد و یا افرادی روشنفکر (روشنفکر به معنای داشتن سیستم اندیشه  روشنگری که متاسفانه و به جرات می توان گفت در تمامی ممالک خاورمیانه از تعداد انگشتان دو دست تجاوز نمی کند).

2- رهبری یک حزب و یا گروهی که دارای حیثیت و اعتباری واقعی و نه مجازی باشد ( که تقریباً در هیچ یک از کشور های این خطه یافت نمی شود).

فقط با چنین رهبری ای است که می توان مکانیزمی از ارگان ها با افراد متخصص واقعی و نه ایمانی به وجود آورد تا در راستای منافع درازمدت یک مملکت و یا ملت، رفرم ها و یا تغییراتی بنیادی و بازگشت ناپذیر به وجود آورد و نه در راستای منافع این و یا آن شخص و یا گروه، چیزی که متاسفانه در انجام تمامی جنبش های رفرم طلبانه چند دهه اخیر در منطقه خاورمیانه دیده می شود.

اما چرا این مهم و این کلید ترقی و تعادل یک جامعه در این پهنه وسیع جرافیایی (از کناره های هند تا شاخ آفریقا، از ازبکستان تا آن سوی امارات) کم و یا گم است؟ چرا از نظر فرهنگی نه در جنبش ها و نه در احزاب و نه در به اصطلاح روشنفکران تعادلی روشنگرانه نداریم؟

تنها علتی که می توان سراغ گرفت عبارت است از: غالب بودن اندیشه و فرهنگ ایمانی در این وسعت جغرافیایی که ریشه ای مشترک و عمیق در تاریخ کهن این خطه دارد. اگر از مشخصه های آن (که آقای آرامش دوستدار زیر عنوان فرهنگ مذهبی از آن نام برده) بگذریم  می شود نگاهی اجمالی به تاثیرات این بینش ایمانی در لایه های مختلف جامعه انداخت که از جمله پیامدهای آن و یا بهتر بگویم بارزترین نتیجه مستقیم این سیستم اندیشه و فرهنگ در یک جامعه، از بین بردن استقلال اندیشه و شخصیت و همچنین جلوگیری از رشد و تسلیح اندیشه در چهارچوب یک سیستم فکری روشنگرانه است.

ریشه تفکر ایمانی را از نقطه نظر تاریخی می توان در بافت وسیع و بس طولانی مدت روستاها جستجو کرد. بافت شهرنشین که در نیم قرن  اخیر اینجا و آنجا بخصوص در میانه شهرهای بزرگ پا گرفته و حامل تفکر مدرن تری در جامعه است، اگر منزوی نباشد و اگر توان و اجازه گفتگو با سایر قشرها و سیستم های تفکری  (تفکر ایمانی، با و یا بدون ایدئولوژی، که معمولاً با پشتیبانی یک ایدئولوژی همراه است) در جامعه را داشته باشد، خود حامل بخش بزرگی از همین تفکر ایمانی است و تافته جدابافته ای از فرهنگ حاکم برجامعه نیست چرا که "نماد آن" عناصر زبانی در ابعاد کاربرد وسیع خود در جامعه قادر به تغییر اساسی در ابعادی کوچک نیستند و در نقش یک هنجار منطقه ای (شهری) باقی می مانند و به رشد لازمه از نظر کمی و کیفی نمی رسند.

افکار و اندیشه های جدید در هر حیطه ای برای بیان خود به زبان خاص خود نیاز دارد تا بتواند فرهنگ خود را بازسازی کند و این مهم را یک تفکر ایمانی حاکم بر جامعه برنمی تابد، و با تهدید و زور و یا با تحقیر و تمسخر، آن اندیشه و تفکر را منزوی و در نهایت به تغییر آن به سود خود و یا نابودی و انزوای آن می انجامد. به همین دلیل  هرگونه تخصص واندیشه و یا تفکری خارج از محدوده ایمانی به همین سرنوشت محکوم می شود.

هدف اصلی و مشترک همه این جنبش ها حذف قدرت حاکمه موجود است، و فقط و فقط در زیر پرچم همین هدف است که شعارها و سنگ پرانی ها و مسیر راهپیمایی ها شکل می گیرد و نه در راستای منافع درازمدت. و این پاشنه آشیل را بسیاری از رهبران کارکشته  مذهبی به خوبی باز شناخته و سعی دارند رهبری حتا صوری آن را در دست بگیرند که به خاطر پایگاه اینان در بافت تفکرو اندیشه روستایی که  از نظر کمی وجه غالب این جنبش ها را تشکیل می دهد، همواره موفقیتی بسیار بیشتر از گروه های کوچک شهرنشینی دارند که حتا زبان و فرهنگ خود را نیز ندارند و اگر هم داشته باشند، دلیلی بر مشترک بودن زبانشان  با این حاشیه نشینان خشمگین و کوته بین نیست.

لاجرم تغییراتی که انسان های شریف و تلاشگر برای ممالک و ملت های خود آرزو می کنند، متاسفانه در فاصله  یک، دو و یا سه نسل امکان پذیر نیست، بلکه کاری است بس طولانی و دشوار که باید پایه های این کارعظیم را در طولانی مدت گذاش و کسی را تا کنون ندیده ایم که آگاهانه در این راستا عملی انجام داده باشد.

*در فرهنگ ایمانی، همه چیز یا سیاه است و یا سفید. طیف خاکستری وجود ندارد. از همین رو با همه چیز و همه کس حتا در کوتاه مدت، با ایمانی خلل ناپذیر برخورد می کند.